کربن فعال ( Activated carbon)  یا کربن اکتیو به گروهی از مواد کربنی با پوکی و سطح داخلی بالا اطلاق می‌شود که به‌دلیل مساحت داخلی قابل توجه ،  ساختار پوک و منفذی ، ظرفیت جذب بالا، قابلیت فعال‌سازی مجدد سطح و همچنین قیمت پائین در مقایسه با جاذب‌های غیرآلی مانند زئولیتیک، مادهٔ منحصربه‌فردی می‌باشند. کاربرد مهم و قابل اهمیت آنها در جداسازی بو، رنگ، مزه‌های غیردلخواه از آب در عملیات‌های خانگی و صنعتی،محلول های کلوییدی ، بازیافت حلال، تصفیه هوا و گاز، صنایع غذائی و شیمیائی می‌باشد.

کربن فعال از پیرولیز موادکربنی از قبیل چوب، زغال‌سنگ ، هسته یا پوسته میوه‌ها مانند پوسته نارگیل حاصل می‌گردد و در مراحل بعدی تحت عملیات فعال‌سازی قرار می‌گیرد. پیرولیز موادکربنی، بدون حضور هوا، باعث تخریب مولکول‌های غیرآلی می‌شود که یک ماده پودری کربنی از آن ایجاد خواهد شد. جسم تولیدشده دارای سطح ویژه و تخلخل بالایی می‌باشد. سه فرایند اصلی برای فعال سازی کربن در نظر گرفته می شود:

۱- فعال‌سازی با بخار

۲- فعال‌سازی با دی اکسید کربن

۳- فعال‌سازی شیمیایی

 

در میان سه روش بالا فعال‌سازی با بخار بهترین گزینه به لحاظ زیست محیطی و اقتصادی است درحالی‌که فعال‌سازی شیمیایی بیشترین سطح و تخلخل را حاصل می‌کند.

کربن اکتیو محصولی است که بصورت آماده در طبیعت یافت نمیشود اما مواد اولیه آن در طبیعت موجود میباشد ویژگیهای کربن اکتیو مرغوب همانا جذب آلایندگی های طبیعت می باشد که در صنایع مختلف کاربرد زیادی دارد که ذیلا به چند مورد آن اشاره میگردد.

  • در صنایع غذایی ،دارویی،بهداشتی ونوشیدنی
  • در صنایع روغن کشی
  • در صنایع گاز ومشتقات آن
  • در تصفیه پساب های صنعتی،شهری واستحصال آب شرب

Activated_Carbon

کربن اکتیو به سه طریق قابل تولید می باشد و از سه پایه طبیعی برای ساخت آن استفاده میگردد .

  1. از ذغال چوب مرغوب که به آن با نام تجاری کرکول گفته می شود.
  2. از ذغال سنگ که بایستی این ذغال سنگ دارای خواص ویژه ای باشد که شامل ذغال سنگ های آنتراسیت در آخرین مرحله ی فرآیند زغالی شدن تشکیل می شوند و دگرگونی بیشتری نسبت به سایر انواع ذغال سنگ ها دارند. در این ذغال سنگ ها مقدار کربن حدود ۹۵ درصد، مواد فرار کم، مقدار اکسیژن حدود ۳ درصد، مقدار هیدروژن حدود ۳ درصد و مقدار رطوبت حدود ۰/۵ درصد است. ذغال سنگ های آنتراسیت معمولأ رنگ سیاه، حالت توده ای، سخت و شکننده و جلای نیمه فلزی با شکست صدفی دارند. دست را سیاه نمی کنند، زیرا فاقد ماسرال فوزینیت هستند. ذغال سنگ آنتراسیت به عنوان یک سوخت مناسب مورد استفاده قرار می گیرد. به سختی و در دمای بالا مشتعل می شود و در صورت سوختن، شعله ی آبی رنگ و بدونِ دود ایجاد می کند که به آن با نام تجاری آنتراسیت گفته میشود.
  3. از هسته یا پوست میوه های موجود در طبیعت مانند پوست گردو.

در تولید کربن اکتیو بایستی حتما فعال سازی آن تحت پروسه دقیق و آنالایزهای مرغوب انجام گیرد،که به آن منحصرا کربن اکتیو اطلاق میشود.